Tham luận về việc đổi mới công tác quản lý giáo dục

I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Nhằm góp phần nâng cao chất lượng quản lí và hiệu quả trong công tác giảng dạy, tạo nên sự đồng bộ và tác động tích cực đến việc xây dựng mục tiêu “Trường học thân thiện, Học sinh tích cực”, tôi xin được tham gia trình bày tham luận với chủ đề “Giáo viên chủ nhiệm – Người tổ chức – đóng vai trò quyết định trong việc hình thành và phát triển nhân cách học sinh”

Như chúng ta đã biết, hoạt động của Giáo viên chủ nhiệm về bản chất là một trong những hoạt động sáng tạo nhất trong quá trình giảng dạy, đó là hoạt động tìm hiểu, nghiên cứu để xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực điều hành hoạt động của lớp; xây dựng kế hoạch phát triển tập thể học sinh, động viên, khuyến khích tạo nên sự đoàn kết thống nhất trong lớp; tạo điều kiện để phát huy ý thức tự quản, hình thành và phát triển nhân cách của học sinh. Đây vừa là trách nhiệm vừa thể hiện được tình người trong mối quan hệ “Thầy - Trò”.
Qua nhiều năm làm chủ nhiệm, hơn ai hết tôi hiểu, lớp có thành tích học tập tốt, phong trào thi đua mạnh thì không thể không kể đến công lao của GV chủ nhiệm. Bởi vì trong tập thể nhiều thành viên đó, GVCN chính là người chịu trách nhiệm tổ chức và là “người dẫn đường” định hướng cho các em thực hiện tốt các kế hoạch của nhà trường. Quan tâm phong trào của lớp là GVCN phải “để ý” từ việc lớn đến chuyện nhỏ, không chỉ trong giờ học mà cả lúc xếp hàng vào lớp, trong giờ ra chơi, sinh hoạt ngoài trời… thầy cô chủ nhiệm phải hướng dẫn thật tỉ mỉ, kỹ càng, nhất là học sinh lớp 6 những học sinh non nớt, còn nhiều bỡ ngỡ và lạ lẫm với môi trường mới, chưa biết cách sinh hoạt và làm việc, các em cần được GVCN quan tâm hơn so với các khối khác.

II. HIỆN TRẠNG
Trong thực tế, có những giáo viên chủ nhiệm đã tốn rất nhiều công sức nhưng chưa đạt kết quả như mong muốn, học sinh vẫn chưa ngoan, nề nếp lớp chưa tốt, ý thức tự giác và tinh thần học tập của học sinh chưa cao. Ở đâu đó vẫn còn có những giáo viên bắt phạt học trò bằng nhiều hình thức như chép phạt, chơi trò thò thụt, bắt học sinh đứng phạt hàng loạt trên bảng trong giờ dạy, đuổi học sinh ra khỏi lớp, dùng roi đánh học trò… mà học sinh vẫn hư, thậm chí còn vô lễ hoặc coi thường thầy cô giáo. Có giáo viên đã đưa ra những hình thức kỉ luật khắt khe lạnh lùng, khép học sinh vào nề nếp hoặc bỏ ra rất nhiều thời gian để la mắng, thậm chí còn dùng đến những lời lẽ gay gắt đối với các em, để rồi giờ học trở thành áp lực vô cùng nặng nề đối với học sinh và thầy cô trở thành đối tượng để học sinh sợ hãi, xa lánh.
Làm thế nào để có thể tổ chức, xây dựng được một lớp học vừa có nề nếp tự quản tốt vừa là một tập thể học sinh đoàn kết, có tinh thần học tập và tham gia các hoạt động của nhà trường một cách tự giác, mà không làm mất đi sự hồn nhiên, trong sáng của các em. Để mỗi ngày đến trường của các em thực sự là một ngày vui và thầy cô thực sự là người được các em yêu quý trân trọng. Đó là điều trăn trở chắc chắn không phải của riêng tôi.

III. GIẢI PHÁP
1. Tổ chức cán bộ lớp

Là giáo viên, chắc ai cũng hiểu rằng, nề nếp lớp là một yếu tố quyết định, ảnh hưởng rất lớn tới chất lượng học tập và việc hình thành nhân cách học sinh. Xây dựng nề nếp là việc đầu tiên mà GV phải quan tâm khi nhận lớp CN.
Muốn xây dựng được một lớp học có nề nếp tự quản tốt, tôi cho rằng cũng như hiệu trưởng, GVCN phải nghiêm túc và có bộ óc kế hoạch hóa.
Đối tượng giáo dục của chúng ta là con người nên rất cần ở chủ nhiệm lớp sự nhiệt tình, sâu sát, tâm lí nhưng GVCN không phải là người làm thay cho các em mọi việc. Theo tôi, một GVCN giỏi là phải biết đào tạo được đội ngũ cán bộ lớp vững về cách quản lý lớp học. Kinh nghiệm cho thấy, sự thành công hay thất bại còn dựa vào năng lực của đội ngũ cán bộ lớp. Chính các em là những người thay GVCN điều hành mọi hoạt động của lớp và luôn theo sát các thành viên trong lớp hơn bất kỳ thầy cô nào. Cán bộ lớp càng biết làm việc và làm việc có hiệu quả thì giáo viên càng đỡ vất vả. Vì vậy, việc chọn lựa cán bộ lớp là yếu tố vô cùng quan trọng.
Thực tế có một số năm, tới học kì II mà đội ngũ cán bộ lớp vẫn chưa ổn định, nhất là lớp 6. Sau đó, tôi rút ra một kinh nghiệm là sẽ chọn đội ngũ cán bộ trước hết căn cứ vào sự nhiệt tình của học sinh (vì có nhiệt tình thì các em mới hết mình với công việc) Ngay từ đầu năm học, trong sơ yếu lí lịch, GVCN ghi: “Em muốn đảm nhận công việc gì của lớp trong năm nay”, học sinh dựa vào khả năng của mình tự nhận nhiệm vụ. Ngoài ra, việc làm này còn có tác dụng khơi dậy lòng nhiệt tình và sự tự tin của các em. Sau đó GVCN dựa vào cảm nhận của mình để chọn lựa đội ngũ cán bộ lớp. Trong quá trình các em làm việc, GVCN theo dõi, điều chỉnh cán bộ lớp cho phù hợp.
Phân công nhiệm vụ, trách nhiệm và quyền hạn cụ thể, rõ ràng cho cán bộ lớp để các em tự tin làm việc. Phần phân công này được GVCN in ra và dán vào trước quyển sổ ghi chép của các em.

Ví dụ: NHIỆM VỤ CỦA CÁN BỘ LỚP
LỚP TRƯỞNG
- Giữ kỉ luật chung trong lớp. Nhắc nhở, đôn đốc các bộ phận hoàn thành tốt nhiệm vụ.
- Ghi lại những sự việc xảy ra trong lớp, thường xuyên báo cáo tình hình lớp cho GVCN.
- Chấm điểm thi đua 4 tổ trưởng.
- Nhận xét, đánh giá chung hoạt động của các bộ phận, các tổ trong buổi sinh hoạt cuối
tuần.
- Tổng kết và báo cáo cho GVCN điểm thi đua cuối tháng .
- Chuyển thông báo của GVCN về PH qua SMS học tập của nhà trường.

LỚP PHÓ HỌC TẬP

- Đôn đốc các tổ trưởng kiểm tra bài đầu giờ.
- Chuyển lên GV bộ môn những thắc mắc của các bạn.
- Ghi sổ đầu bài. Nộp sổ về phòng giám thị vào cuối mỗi buổi học.
- Báo điểm sổ ĐB về cô TPT vào cuối buổi học ngày thứ 6 hàng tuần.
- Tổng kết và báo cáo những vi phạm của các bạn trong sổ đầu bài trong giờ sinh hoạt
(ghi trên bảng và báo cho GVCN).
- Tổng kết và báo cáo điểm 9.10 cho nhà trường sau mỗi đợt thi đua.

TỔ TRƯỞNG
- Nhắc nhở, giữ gìn kỷ luật trong tổ.
- Kiểm tra bài của tổ viên đầu giờ.
- Hàng ngày chấm thi đua các bạn trong tổ.
- Tổng kết điểm thi đua của tổ vào cuối ngày thứ 6 hàng tuần.
- Công khai thông báo kết quả thi đua của tổ viên trong giờ sinh hoạt cuối tuần.
- Đôn đốc các bạn trong tổ thực hiện tốt kế hoạch của lớp.
- Nộp kết quả thi đua cho lớp trưởng vào cuối tháng.

Điều cần thiết nhất là cán bộ lớp phải được GVCN trao cho quyền hạn. Lớp trưởng được coi như GVCN mỗi khi cô giáo không có trên lớp. Cả lớp phải tuyệt đối chấp hành, nếu có ý kiến sẽ trình bày trong buổi sinh hoạt cuối tuần hoặc phản ánh với GVCN.

2. Xếp chỗ ngồi.
Tôi cho rằng, để hỗ trợ tốt cho công việc của các cán bộ lớp trong việc quản lí thì xếp chỗ ngồi cũng là một yếu tố quan trọng. Lớp trưởng ngồi ở giữa và dưới cùng để có cái nhìn khái quát cả lớp; Tổ trưởng ngồi ở phía cuối của tổ để tiện việc theo dõi và chấm thi đua; Sao đỏ và học sinh giữ sổ đầu bài được ngồi ngoài để tiện việc đi lại. Ngoài ra học sinh có ý thức kỉ luật chưa cao ngồi gần tổ trưởng và học sinh thấp nhỏ hoặc bị cận thị ngồi trên.

Ví dụ: SƠ ĐỒ CHỖ NGỒI

3. Tổ chức thi đua
Tôi cho rằng, điều quan trọng trong việc giúp cán bộ lớp duy trì được nề nếp là GVCN phải đưa ra được những quy định, tiêu chuẩn thi đua cụ thể, sát với quy định của nhà trường. Những tiêu chuẩn thi đua đó phải thiết thực, đánh giá được tương đối chính xác và toàn diện học sinh, góp phần khuyến khích và nhắc nhở các em trong học tập và sinh hoạt.

Ví dụ: NỘI DUNG THI ĐUA

1. Nói chuyện, làm việc riêng, ra khỏi chỗ trong giờ học và giờ chào cờ (trừ 3 điểm / lần)
2. Không học bài, làm bài, ghi bài; không xếp hàng, tập thể dục, hát đầu giờ; xả rác, có hành vi phá hoại của công; đá banh trong trường; không đồng phục; ăn hàng trong lớp, nói tục, chơi trò ăn tiền (trừ 5 điểm / lần)
3. Nghỉ không phép, đi trễ, trốn tiết; không trực nhật, bị ghi tên trong sổ đầu bài, sổ sao đỏ; quay cóp trong giờ kiểm tra (trừ 10 điểm / lần)
4. Quay cóp trong kì thi, đánh nhau, vô lễ với thầy cô, gây mất đoàn kết (hạ một bậc hạnh kiểm / HK)
5. Không tham gia một phong trào đội (– 20 điểm)
6. Các khoản thu nộp trễ (trừ 3 điểm/ ngày)
7. 4 lần phát biểu đúng (cộng 1 điểm) – Không phát biểu xây dựng bài (trừ 5 điểm/ tuần)
8. Làm được việc tốt, có tinh thần trách nhiệm, làm tốt công tác được giao (tùy theo mức độ cộng từ 1 đến 5 điểm/ lần)

Với hình thức thi đua trên thì mọi hoạt động của học sinh đều được giám sát và chấm điểm thi đua, từ những vi phạm đến những việc làm tốt đều được đánh giá và ghi nhận chính xác, kịp thời.
Việc đánh giá xếp loại hạnh kiểm của học sinh cũng được quy định cụ thể, rõ ràng và thường xuyên được công khai trong các buổi sinh hoạt.

XẾP LOẠI HẠNH KIỂM
Từ 81 - 100 điểm: - Hạnh kiểm: Tốt
Từ 61 - 80 điểm: - Hạnh kiểm: Khá
Từ 41 - 60 điểm: - Hạnh kiểm: TBình
Dưới 40 điểm: - Hạnh kiểm: Yếu

Cuối mỗi tháng, tổ trưởng ghi điểm và nhận xét vào phiếu liên lạc để GVCN gửi về cho phụ huynh ký, xác nhận.

Ví dụ: SỔ LIÊN LẠC


Mỗi GVCN đều có một hình thức thi đua riêng để duy trì nề nếp lớp. Nhưng thực tế, ở một số lớp, học sinh thường không chú ý tới việc chấm thi đua, nhất là các lớp lớn, dẫn đến tình trạng, có thi đua cũng như không.
Để hình thức thi đua thực sự có tác dụng thì tôi đã căn cứ vào kết quả thi đua của tuần, tháng để xếp loại hạnh kiểm của học kì. Kết quả này cũng được thông báo kịp thời cho PHHS từng tháng, theo hình thức phiếu liên lạc. Thông báo cho HS và phụ huynh biết về cách cộng điểm khi tuyển sinh lớp 10, để các em có ý thức phấn đấu lâu dài. Điều quan trọng nữa là hình thức thi đua đã được kết hợp với hình thức thưởng phạt phân minh. Điểm thi đua trung bình trong tháng của học sinh nếu được từ 100 điểm trở lên thì được tuyên dương khen thưởng. Phần thưởng có thể chỉ là một con búp bê, một chiếc đeo chìa khóa…có khi chỉ là một tràng pháo tay. Còn hình thức phạt có thể là một giờ lao động lau cửa sổ… trong khi các bạn sinh hoạt lớp. Kinh nghiệm cho thấy, các em rất tích cực phấn đấu, cố gắng để dành được phần thưởng dù là phần thưởng rất nhỏ.
Khi HS đã kịp thời thấy được thiếu xót của mình và ý thức được điểm thi đua là quan trọng đối với bản thân thì lúc đó các em mới tự giác chấp hành nội quy và tích cực tham gia tốt mọi hoạt động của nhà trường. Điều đáng nói là các em có được kĩ năng tự đánh giá, nhận xét và quản lí lẫn nhau. Còn GVCN đóng vai trò là người hướng dẫn và là trọng tài vô tư, công bằng.

4. Tổ chức sinh hoạt lớp
Giờ sinh hoạt, trong thực tế vẫn là nỗi ám ảnh của học sinh nhiều lớp. Thỉnh thoảng tôi lại được nghe học sinh các lớp than vãn về việc phải ngồi nghe thầy cô “Ca cải lương” cả tiết hoặc “nổi da gà” khi đến tiết sinh hoạt lớp. Tiết sinh hoạt đã biến thành chuỗi thời gian vô cùng nặng nề mà ở đó, các em không được sinh hoạt theo đúng nghĩa của nó.
Theo tôi, giờ sinh hoạt lớp là thời điểm để các em thể hiện vai trò của mình. Đây là dịp giúp cho cán bộ lớp có điều kiện rèn luyện kĩ năng điều hành hoạt động sinh hoạt vừa là cơ hội để tất cả học sinh được giải tỏa áp lực và được sinh hoạt tập thể. Nên việc xây dựng một nề nếp sinh hoạt cho học sinh là rất quan trọng. Trình tự sinh hoạt của lớp tôi thường là như sau:

TRÌNH TỰ TIẾT SINH HOẠT
Bước 1. (Bảng được chia thành 3 phần) Học sinh Sao đỏ và Lớp phó học tập ghi lên bảng những vi phạm mà bạn mình mắc phải. Chi đội trưởng phổ biến kế hoạch đoàn đội. (Cả lớp ghi những điều cần làm vào sổ ghi chép để nhớ và thực hiện)
Ví dụ:

SỔ SAO ĐỎ

CHI ĐỘI TRƯỞNG

SỔ ĐẦU BÀI

Thứ 2: Tú: n/chuyện giờ CC

Thứ 4: H.Hoàng đi học trễ

Thông báo:

- Nội dung:…

- Cách thực hiện:…

- Thời hạn:…

Thứ 3, tiết sử: Hòa không học bài.

Thứ 6:…

Bước 2. Công bố điểm thi đua trong tuần của tổ viên (Các tổ trưởng)
Bước 3. Nhận xét những ưu và nhược điểm chính của lớp trong tuần (Lớp trưởng)
Bước 4. Ý kiến của học sinh.
Bước 5. Nhận xét, dặn dò của giáo viên chủ nhiệm.
Bước 6. Sinh hoạt văn nghệ (Lớp phó văn thể mỹ)

Với trình tự sinh hoạt như vậy, cán bộ lớp chỉ cần làm việc đến hết tháng thứ nhất là có thể tự điều hành được một tiết sinh hoạt, không cần có GVCN.
Trong giờ sinh hoạt, ngoài việc nghe nhận xét, đánh giá, dặn dò ra, các em còn được sinh hoạt tập thể, được thả sức trình diễn những tiết mục độc đáo của mình như ca hát, diễn kịch, nhảy múa, ảo thuật…và tự làm MC. Để lại sau lưng tất cả những lỗi lầm của con trẻ, thầy và trò trở nên vô cùng gần gũi thân thiết. Và mỗi ngày đến trường của các em đã thực sự là mỗi ngày vui. Được sinh hoạt và trưởng thành trong môi trường như vậy các em sẽ trở thành những con người tự tin, tích cực, có tâm hồn vô tư và trong sáng, có tình yêu sâu sắc đối với mái trường, thầy cô và bè bạn.
Trong cuộc đời nhà giáo, 30 năm đứng lớp thì 29 năm tôi được làm GVCN. Áp dụng kết hợp các yếu tố trên, đến giờ phút này tôi có thể nói là mình đã thành công trong công tác chủ nhiệm lớp. Mặc dù đầu vào thế nào thì những lớp chủ nhiệm của tôi luôn được các thầy cô giáo bộ môn nhận xét là những lớp có nề nếp tốt, có ý thức tự quản, có tinh thần học tập và đoàn kết tốt, học sinh tích cực tham gia phong trào của nhà trường. Điều quan trọng là các em rất hồn nhiên và đáng yêu còn tôi luôn được các em thương yêu, kính trọng.

IV. KẾT LUẬN
Theo tôi, cách tổ chức khoa học của GVCN không chỉ đóng vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng một lớp học có nề nếp tự quản tốt, một tập thể học sinh đoàn kết, có tinh thần học tập và tham gia các hoạt động của nhà trường một cách tự giác, một môi trường lí tưởng để học sinh hình thành và phát triển nhân cách, mà còn giúp giáo viên đỡ vất vả trong việc quản lí học sinh, mối quan hệ thầy trò trở nên tốt đẹp hơn.
Tuy nhiên, thành công của GVCN không đơn giản chỉ là xây dựng được cách làm khoa học mà còn là tình thương và trách nhiệm đối với học sinh. Tôi nghĩ rằng, không có tình yêu thương thì tất cả những biện pháp trên chỉ là công cụ khô cứng để gây áp lực với học sinh.
Đối tượng của chúng ta là con người, dù còn non nớt nhưng các em rất tinh tế trong việc cảm nhận, các em rất dễ nhận ra tình cảm của thầy cô đối với mình. Vì thế tôi cho rằng, GVCN phải linh hoạt khéo léo khi tiếp xúc với các em. Vừa thể hiện sự nghiêm khắc với HS vừa không gây căng thẳng cho các em, phải biết thuyết phục các em bằng lời nói và tấm lòng để tác động tới nhận thức và tình cảm của học sinh. Dù bị phạm lỗi nhưng đa phần các em vẫn thích thầy cô nhẹ nhàng hơn là mắng phạt nặng lời. Những lời nói, hành vi ứng xử không đúng, thiếu chuẩn mực sư phạm của giáo viên sẽ để lại những dấu ấn nặng nề trong tâm hồn HS và ảnh hưởng không tốt đến quá trình phát triển nhân cách của các em. Vì vậy, GVCN phải giàu lòng nhân ái, vị tha, biết tôn trọng nhân cách học sinh. Và đó mới chính là chìa khóa dẫn đến thành công.
Trên đây là những trải nghiệm của bản thân tôi trong cuộc đời nhà giáo. Nay tôi xin được trình bày để mọi người cùng tham khảo. Hi vọng rằng ý kiến của tôi sẽ góp được một phần nào đó trong việc đổi mới công tác quản lí trong trường học của chúng ta.
Xin chân thành cảm ơn.


Phạm Ngọc Dung